Theo truyền thuyết, Múa Xuân Phả ra đời từ thời nhà Đinh và được thăng hoa vào thời Lê Sơ, mỗi điệu múa như một hình thức tái hiện cảnh các sứ thần năm phương về chúc mừng chiến thắng, thể hiện tình đoàn kết, giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, quốc gia. Vì vậy, điệu múa mang tính biểu tượng cao, vừa trang nghiêm, vừa sinh động, phản ánh sâu sắc tinh thần yêu nước, hòa hiếu và khát vọng thái bình.

Múa Xuân Phả gồm 5 điệu múa chính, đại diện cho 5 quốc gia giả định: Chiêm Thành, Ai Lao, Hoa Lang, Ngô Quốc và Tú Huần hay Lục Hồn Nhung – mỗi điệu có sắc thái, trang phục, động tác riêng biệt, hòa quyện trong một tổng thể nghệ thuật giàu tính biểu cảm.

Trãi qua hàng nghìn năm gìn giữ và phát huy, ngày 16 tháng 9 năm 2016, Múa trò Xuân Phả chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia, đánh dấu một bước ngoặt trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Ngày 10 và 11/10/2025 trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030, múa Xuân Phả cùng với 21 đoàn đại diện cho 166 xã trong tỉnh vinh dự được tham gia biểu diễn tại quãng trường Lam Sơn, phường Hạc Thành, thành phố Thanh Hóa. Mang đến trong đêm diễn với 03 điệu trò Tú Huần, Chiêm Thành và Hoa Lang, không có lời nói chỉ có điệu múa cùng nhịp trống thập thình và tài hoa của các quân trò nhưng lại mang đến cho người xem cảm nhận được cuộc sống thanh bình, trù phú của cư dân lúa nước.

Liên hoan không chỉ là dịp biểu diễn nghệ thuật, mà còn là dịp thể hiện khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy sức mạnh văn hóa – tinh thần, góp phần vào thành công chung của Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030.

Ngày nay, Múa Xuân Phả không chỉ là niềm tự hào của nhân dân Thọ Xuân mà còn là báu vật văn hóa của tỉnh Thanh Hóa và cả nước – minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống Việt Nam.

Đỗ Trâm, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công